به گزارش اقتصادنیوز، افزایش قیمت کالاهای دیجیتال و سختافزاری در ماههای اخیر تنها به نوسان قیمت ارز محدود نمانده است. فعالان این حوزه میگویند مسئله مهمتر، اختلال در مسیر واردات، دشوار شدن تأمین کالا، توقف جایگزینی موجودی انبارها و تغییر رفتار عمدهفروشان است؛ بازاری که در آن فروش کالا، دیگر بهمعنای امکان خرید دوباره همان کالا نیست.
قیمت کالاهای دیجیتال بیش از ۲.۵ برابر شده است
افزایش قیمت تجهیزات دیجیتال تنها به کالاهای لوکس یا مدلهای خاص محدود نمانده و به گفته فعالان بازار، تقریباً تمام کالاهای این حوزه با جهشهای سنگین قیمتی مواجه شدهاند؛ جهشی که قدرت خرید بخش بزرگی از مصرفکنندگان را از بین برده است.
یکی از فعالان بازار تجهیزات دیجیتال، به اقتصادنیوز میگوید اگر مبنای مقایسه را از ماههای پیش از جنگ تا امروز در نظر بگیریم، تقریباً همه کالاهای دیجیتال افزایش قیمتی مشابه را تجربه کردهاند و نمیتوان این تغییر را به یک برند یا گروه کالایی خاص محدود کرد.
به گفته او، قیمت کالاهای دیجیتال در بسیاری از موارد بیش از دو و نیم برابر شده است. او توضیح میدهد کالایی که پیشتر با قیمتی مشخص در دسترس مصرفکننده بود، امروز با چند برابر همان قیمت عرضه میشود و عملاً از دسترس بخش زیادی از خریداران خارج شده است. به عنوان نمونه، برخی لپتاپهایی که پیش از این حدود ۷۰ میلیون تومان قیمت داشتند، اکنون به محدوده ۱۵۰ میلیون تومان رسیدهاند؛ افزایشی که به گفته او برای دانشجویان، کارمندان و خانوارهای عادی فشار قابل توجهی ایجاد کرده است.
این افزایش قیمت تنها به کالاهای اصلی محدود نیست و بازار لوازم جانبی نیز با شرایط مشابهی روبهرو شده است. فلامک مژده، فعال بازار تجهیزات دیجیتال، با اشاره به تغییرات قیمت در این بخش میگوید برخی اسپیکرهای هارمن کاردن که زمانی با قیمت چند میلیون تومان خرید و فروش میشدند، اکنون با قیمتهایی تا حدود ۵۰ میلیون تومان عرضه میشوند. به اعتقاد او، چنین قیمتهایی به شکل طبیعی باعث کاهش تعداد مشتریان و افت تقاضا در بازار شده است.
خرید و فروش هست، اما بسیار محتاطانه
در چنین شرایطی، تنها قیمتها نیستند که تغییر کردهاند؛ رفتار بازیگران بازار نیز دستخوش تحول شده است. فعالان این حوزه میگویند نااطمینانی نسبت به آینده، هم خریداران و هم فروشندگان را محتاطتر از گذشته کرده و معاملات را تحت تأثیر قرار داده است.
مژده معتقد است احتیاط امروز به یک ویژگی مشترک میان دو سوی بازار تبدیل شده است. به گفته او، فروشندگان نگران جایگزینی کالاهای فروختهشده هستند و خریداران نیز به دلیل افزایش مداوم قیمتها و ابهام در شرایط اقتصادی، تصمیمگیری برای خرید را با تردید بیشتری انجام میدهند.
او برای توضیح این وضعیت به تجربهای از ماههای اخیر اشاره میکند. به گفته این فعال بازار، در روزهای پایانی اسفند سال گذشته، شرکتی برای خرید مجموعهای از تجهیزات رایانهای مورد نیاز بخش فناوری اطلاعات خود استعلام قیمت گرفته بود. ارزش این سفارش در آن زمان حدود دو میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان برآورد میشد، اما به دلیل شرایط پیشآمده، فرآیند خرید نهایی نشد.
مژده میگوید زمانی که همان شرکت در نیمه فروردین بار دیگر موضوع خرید را پیگیری کرد، بررسیهای جدید نشان داد که هزینه تأمین همان تجهیزات به حدود هفت میلیارد تومان رسیده است. او تأکید میکند که این کالاها تجهیزات خاص یا کمیاب نبودهاند و صرفاً تعدادی رایانه برای تجهیز بخش فناوری یک شرکت بزرگ محسوب میشدند.
روند عمدهفروشی برعکس شده است؛ تعداد بالاتر، قیمت بالاتر
یکی دیگر از نشانههای آشفتگی بازار، تغییر قواعدی است که سالها مبنای خرید و فروش در حوزه تجهیزات دیجیتال بود. فعالان بازار میگویند امروز نه تنها قیمتها افزایش یافته، بلکه منطق معاملات عمده نیز دستخوش تغییر شده است.
مژده در توضیح این وضعیت به پدیدهای اشاره میکند که تا همین اواخر در بازار کامپیوتر تقریباً غیرقابل تصور بود. به گفته او، تا پیش از سال ۱۴۰۴ و پیش از جنگ خردادماه، خرید در حجم بالاتر به معنای دریافت تخفیف بیشتر بود. به عبارت دیگر، هرچه تعداد سفارش افزایش پیدا میکرد، قیمت نهایی هر واحد کالا کاهش مییافت و فروشندگان برای سفارشهای عمده نرخهای رقابتیتری ارائه میکردند.
اما اکنون این قاعده در بسیاری از معاملات برعکس شده است. او میگوید برخی فروشندگان حاضرند یک یا چند دستگاه کالا را با قیمتی مشخص عرضه کنند، اما زمانی که مشتری برای خرید تعداد بالاتر مراجعه میکند، یا قیمت بیشتری اعلام میشود یا اساساً فروشنده از انجام معامله خودداری میکند.
به اعتقاد فعالان بازار، دلیل این رفتار به نگرانی فروشندگان درباره آینده تأمین کالا بازمیگردد. در شرایطی که چشمانداز روشنی برای ورود محمولههای جدید وجود ندارد، بسیاری از فعالان بازار ترجیح میدهند موجودی انبار خود را حفظ کنند. از نگاه آنها، فروش حجم بالایی از کالا زمانی معنا دارد که امکان جایگزینی آن وجود داشته باشد؛ موضوعی که امروز با تردیدهای جدی مواجه است.
لپتاپهای موجود یا تمام شدهاند یا آنقدر گراناند که خریدار ندارند
همچنین به گفته فعالان بازار، نشانههای کمبود کالا نیز به تدریج در بازار سختافزار نمایان شده است. لپتاپها از جمله کالاهایی هستند که تنوع و دسترسی به آنها نسبت به گذشته کاهش یافته است. واردکنندگان پیشتر فهرست کاملی از برندها، مدلها و کانفیگهای مختلف در اختیار فروشندگان قرار میدادند و امکان انتخاب گستردهتری وجود داشت، اما امروز این تنوع به شکل محسوسی محدود شده و تأمین بسیاری از مدلها با دشواری بیشتری انجام میشود.
واردکنندهها در آچمز کامل هستند
به گفته فعالان بازار تجهیزات دیجیتال، بنبست فعلی در واردات و تأمین کالا، بسیاری از واردکنندگان را در وضعیتی قرار داده که از آن با عنوان «آچمز کامل» یاد میکنند. مژده، فعال این حوزه، میگوید در شرایط فعلی عملاً امکان برنامهریزی برای ورود کالا وجود ندارد و حتی تزریق سرمایههای سنگین نیز لزوماً به معنای توان خرید و تأمین کالا نیست.
مژده توضیح میدهد که مسئله فقط کمبود نقدینگی نیست، بلکه ساختار مبادلات و مسیرهای تأمین کالا نیز با ابهام جدی روبهرو شده است. به گفته او، در شرایطی که کانالهای مشخص و قابل اتکایی برای واردات وجود ندارد، حتی منابع مالی بزرگ نیز کارکرد پیشین خود را از دست دادهاند و با واقعیت بازار همخوان نیستند.
این فعال بازار در ادامه به تغییر جایگاه پول در اقتصاد امروز اشاره میکند و میگوید در گذشته سرمایههای بزرگ میتوانستند به شکل مستقیم به داراییهایی مانند مسکن، خودرو یا ایجاد کسبوکار تبدیل شوند، اما اکنون به باور او، این رابطه ساده میان پول و دارایی دچار اختلال شده است. او تأکید میکند که این توصیف ناظر بر فعالیت اقتصادی سالم است و نه سازوکارهای غیررسمی یا رانتی.
مژده به موضوع مسیرهای واردات کالاهای دیجیتال نیز میپردازد. به گفته او، برخلاف برخی تصورات، عملاً جایگزین موثری برای مسیرهای اصلی واردات، بهویژه مسیر امارات و دبی، وجود ندارد و سایر گزینهها مانند پاکستان یا مسیرهای محدود منطقهای، توان پاسخگویی به حجم و ساختار نیاز بازار ایران را ندارند.
او برای توضیح این وابستگی ساختاری به بازار موبایل اشاره میکند و میگوید بخش مهمی از زنجیره تأمین کالاهای دیجیتال، بهویژه در بازار تهران، از مسیرهای مشخصی تغذیه میشود و حتی نام مکانهایی مانند پاساژ علاءالدین به عنوان یکی از گرههای اصلی این زنجیره شناخته میشود.
این فعال بازار تأکید میکند که حذف یا اختلال در این مسیرهای تأمین، میتواند به توقف جدی در گردش کالا منجر شود؛ تا جایی که به گفته او، نبود این کانالها عملاً به معنای فلج شدن بازار است.
او با اشاره به برخی ادعاها درباره تولید یا عرضه گوشیهای ایرانی، میگوید تجربه و مشاهده او از شرکتهای فعال در این حوزه نشان میدهد که واقعیت بازار با این ادعاها فاصله دارد و ساختار اصلی تأمین همچنان وابسته به مسیرهای وارداتی شناختهشده است.
تنها راه باقیمانده یک توافق پایدار است چون...
آنطور که فعالان این حوزه میگویند فقط در صورت یک توافق پایدار میتوان امید داشت که واردکنندهها در این بازار بمانند. در غیر این صورت، این وضعیت نهایتاً تا شش ماه میتواند ادامه پیدا کند و بعد بازار با مشکل جدیتری مواجه میشود.هرچند که به گمان آن ها ارتباط ما با امارات مثل قبل از جنگ نخواهد شد.
توافق هم شود، بازگشت امارات به شرایط سابق قطعی نیست
در ادامه بحث درباره امکان احیای مسیرهای تجاری، فعالان بازار نسبت به تصور بازگشت شرایط گذشته ابراز تردید میکنند. مژده، فعال حوزه تجهیزات دیجیتال، در پاسخ به این پرسش که آیا در صورت شکلگیری توافقهای سیاسی میتوان به بازگشت مسیرهای پیشین واردات از امارات امیدوار بود، میگوید چنین سناریویی در عمل بعید به نظر میرسد.
او معتقد است حتی در صورت کاهش تنشها، بعید است ساختارهای تجاری و مالی امارات دوباره به شکل سابق امکان جابهجایی گسترده کالا و پول را فراهم کنند. به گفته او، مسئله صرفاً به یک توافق سیاسی محدود نمیشود، بلکه به شبکهای از محدودیتها و تغییرات در سازوکارهای مالی و تجاری منطقهای گره خورده است.
این فعال بازار تأکید میکند که در سالهای گذشته، بخش خصوصی از یک شبکه نسبتاً قابل اتکا برای واردات کالا استفاده میکرد؛ شبکهای که به گفته او، اگرچه از منظر برخی سیاستگذاریها ایدهآل تلقی نمیشد، اما در عمل امکان تأمین نیاز بازار را فراهم میکرد و خارج از ساختارهای رسمی دولتی عمل میکرد.
او همچنین به تغییر جایگاه کالاهای مصرفی سادهای مانند فلش مموری اشاره میکند؛ کالاهایی که زمانی جزو خریدهای روزمره و کمهزینه محسوب میشدند اما امروز با قیمتهایی عرضه میشوند که برای بسیاری از خریداران غیرقابل تصور است. به گفته این فعال بازار، کاهش قدرت خرید مردم یکی از مهمترین پیامدهای شرایط فعلی بازار تجهیزات دیجیتال است.
با این حال، نگرانی فعالان این حوزه تنها به افزایش قیمتها محدود نمیشود. به گفته مژده، وضعیت تأمین و ورود کالا به کشور نیز با ابهامهای جدی روبهرو است. او میگوید در شرایط فعلی واردکنندگان و فعالان بازار نمیتوانند با اطمینان از تأمین مجدد کالا سخن بگویند و روند جایگزینی موجودیها با اختلال مواجه شده است.
او برای توصیف شرایط موجود مثالی میزند: اگر امروز یک شرکت تنها چند دستگاه لپتاپ در انبار داشته باشد و آنها را به فروش برساند، تضمینی برای تأمین مجدد همان کالاها وجود ندارد. از نگاه او، بخش مهمی از کالاهایی که اکنون در بازار ایران به فروش میرسند، فاقد چشمانداز مشخص برای جایگزینی هستند؛ کالاها به دست مصرفکننده میرسند اما ورود محمولههای جدید با ابهام و کندی مواجه است. این مسئله به باور فعالان بازار میتواند در ماههای آینده علاوه بر افزایش قیمت، به تشدید کمبود برخی کالاهای دیجیتال نیز منجر شود.
